submenu

Home


doneerbutton

ANBI

TwitterGoogle BookmarksLinkedInRSS Feed

Nieuwsbrief

Bent u al geabonneerd op de Vajra nieuwsbrief?
aanmelden nieuwsbrief

 

content

'The sun is free'

Beknopt verslag van de introductie van zonneovens in het vluchtelingenkamp Beldangi-I in Jhapa, Nepal door Els Schapendonk

Inhoudsopgave

  1. Voorwoord
  2. Stichting Vajra
  3. Probleemstelling
  4. De Bhutanese vluchtelingen
  5. Zonneovens
  6. Betrokken organisaties
  7. Het project
  8. Financiën
  9. Samenvatting
  10. Conclusie

 


 

1 Voorwoord

In januari 1997 heb ik Maarten Olthof benaderd met een verzoek om hulp bij het vinden van een afstudeeropdracht in Nepal voor mijn HEAO-opleiding aan de Fontys Hogescholen in Tilburg. In overleg is toen besloten dat ik zou gaan werken aan de introductie van zonneovens in de Bhutanese vluchtelingenkampen in Nepal. Naast mijn HEAO-opleiding volgde ik een studie antropologie aan de Utrechtse universiteit, waarbij ik deze afstudeeropdracht goed vond aansluiten. Fontys Hogescholen gaf zijn goedkeuring aan deze opdracht. Niet alleen de feitelijke uitvoering van het project, maar ook de werving van financiële middelen vormde een belangrijk deel van de opdracht.
Dit verslag is een samenvatting van mijn uitgebreide afstudeerscriptie over het project. Voor velen zal dit verslag genoeg informatie verschaffen. Wilt u alsnog graag de volledige scriptie inzien, dan kunt u Stichting Vajra hierover benaderen.

Graag wil ik de volgende organisaties bedanken voor hun steun aan het project:

  • Bilance 
  • Centre for Rural Technology 
  • Innerwheel Dedemsvaart 
  • Jansen-Dibbets-Van der Horst Fonds
  • Lions Club Dommel en Aa
  • LWF/BRP
  • Oxfam
  • RCU
  • Stichting Fenomeen
  • Stichting Vluchteling
  • UNHCR
  • Vajra Foundation Nepal
  • Vereniging Vincentius

Ik wens u veel leesplezier!
Els Schapendonk

 


 

2 Stichting Vajra

Stichting Vajra Nederland is opgericht op 19 december 1997 door Maarten Olthof te Utrecht. De oprichting van een stichting bleek noodzakelijk als gevolg van de gestage ontwikkeling van de door Maarten in Nepal geïnitieerde projecten.

De vajra is een diamanten scepter met aan beide kanten vijf spaken en vormt een belangrijk symbool in het hindoeïsme en boeddhisme. Hij symboliseert de positieve geestelijke energie, die evenals de diamant onverstoorbaar, onsplijtbaar en transparant is. Het voorwerp komt in gewijzigde vorm voor als bliksemschicht bij de Griekse god Zeus en als donderkeil bij de Germaanse god Donar. Voor Stichting Vajra symboliseert de vajra de onsplijtbare energie die zich richt op kleinschalige, duurzame projecten in Azië in het algemeen en Nepal in het bijzonder. De projecten richten zich met name op:

  • armoedebestrijding;
  • medische basiszorg;
  • basiseducatie;
  • zorg voor het milieu.

Een belangrijk oogmerk is dat de projecten na initiëring zelfstandig voortgaan. Stichting Vajra verwacht niet alleen daadwerkelijk hulp te kunnen bieden, maar ook een bijdrage te kunnen leveren op het gebied van informatievoorziening over de problemen in ontwikkelingslanden. Ten slotte wil Vajra met concrete projecten belangstellenden direct betrekken bij ontwikkelings-hulp die hun zicht biedt op de besteding van financiële bijdragen. Een jaarlijkse nieuwsbrief doet daarom verslag van de verschillende projecten van Stichting Vajra. Een van de projecten waaraan in de voorgaande nieuwsbrieven uitvoerig aandacht is besteed, is het zonneovenproject in de Bhutanese vluchtelingenkampen in Zuidoost-Nepal. Dit verslag gaat hierop uitgebreid in.

 


 

3 Probleemstelling

Zonneovens worden in het bijzonder in Afrika op grote schaal gebruikt. Vooral in vluchtelingen-kampen zijn veel projecten rondom zonne-energie gestart. In Nepal worden zonneovens echter weinig gebruikt, al laat het weer dit gedurende circa zeven maanden per jaar toe. Ontbossing is in Nepal een groot probleem en zonne-energie kan er dus een voorname bijdrage leveren aan het terugdringen van de ontbossing, omdat het meeste hout wordt gekapt voor het bereiden van de maaltijd. Dit is een goede reden voor het bevorderen van deze technologie in Nepal.

In het kader van dit onderzoek is besloten de introductie van zonneovens te starten in de Bhutanese vluchtelingenkampen, omdat de kans van slagen er bijzonder groot wordt geacht. De centrale vraag in dit onderzoek is: 'Hoe moet de marketingmix worden ingevuld om zonneovens geaccepteerd te krijgen in de Bhutanese vluchtelingenkampen in Jhapa in Zuidoost-Nepal?' De marketingmix bestaat uit verschillende instrumenten die door een organisatie worden gebruikt om haar doelen te bereiken. De mix is samengesteld uit de vijf 'p'-factoren:
'plaats & tijd', 'promotie', 'product', 'pecunia' en 'people'.

  • Onderliggende vragen die van de hoofdvraag kunnen worden afgeleid, zijn:
  • Hoe kan het project worden gefinancierd?
  • Welk type zonneoven moet worden geïntroduceerd?
  • Hoe moeten de ovens worden geïntroduceerd?
  • Waar kan de oven het beste worden gefabriceerd?

De eerste fase van het onderzoek vond plaats van januari 1997 tot en met augustus 1998. Het jaar 1997 is gebruikt om contacten te leggen in de kampen en om informatie in te winnen over zonne-energie, de vluchtelingen en de vluchtelingenkampen inclusief de organisaties. Van februari 1998 tot en met juni 1998 is in Nepal gewerkt aan de introductie van de ovens in het vluchtelingen-kamp Beldangi-I te Damak, nabij Jhapa. Eind augustus is een scriptie met een separate bijlage afgerond, waarvan zoals al eerder vermeld dit verslag een samenvatting is.

Het project heeft zich de introductie van zonneovens op grote schaal in de Bhutanese vluchtelingenkampen tot doel gesteld. Deze doelstelling kent de volgende subdoelen, onder meer op basis van tijd:

  • Subdoelen op korte termijn, korter dan 1 jaar:
    • Het creëren van een nieuw project dat inkomen genereert.
    • Het verbeteren van de situatie van de vluchtelingen door middel van de introductie van zonneovens. Hierdoor wordt de beschikbare hoeveelheid energie vergroot en worden de vluchtelingen minder afhankelijk.
    • Het beperken van de hoeveelheid hout die door de vluchtelingen uit de bossen wordt gehaald.
  • Subdoelen op middellange termijn, korter dan 3 jaar:
    • Het uitbreiden van de productie en introductie, eventueel naar andere kampen, zodat meer vluchtelingen van deze technologie kunnen profiteren.
  • Subdoelen op lange termijn, langer dan 3 jaar:
    • Het beperken van de hoeveelheid kerosine die door NRCS wordt gedistribueerd. Dit zal de UNHCR zeker 15 procent aan voor de vluchtelingen te bekostigen kerosine besparen.

 


 

4 De Bhutanese vluchtelingen

Bhutan is een klein land, gelegen tussen de autonome Chinese regio Tibet ten noorden en India ten zuiden, westen en oosten. Het is lid van de United Nations, de Non-Aligned Movement en de South Asian Association for Regional Co-operation. Het koninkrijk van Bhutan wordt momenteel geregeerd door koning Jigme Singe Wangchuk.

Het land telt 600.000 tot 700.000 inwoners en de bevolking bestaat uit veertien verschillende etnische groepen. Het noordelijke gedeelte van Bhutan wordt met name bewoond door Drukpa's, afstammelingen uit Tibet die het Mahayana-boeddhisme aanhangen. De koning behoort ook tot deze groep. Het zuidelijke gedeelte van Bhutan wordt echter bewoond door Lhotshampa's, immigranten uit Nepal. Door de jaren hebben deze Lhotshampa's hun Nepalese cultuur, taal en hindoeïstische religie behouden. Beide groepen komen dus oorspronkelijk niet uit dit gebied. Hoewel zij veel groter in aantal zijn (naar schatting vormen zij ongeveer de helft van de totale bevolking), zijn de Lhotshampa's niet in de regering vertegenwoordigd.

In 1985 kwam een einde aan de wederzijdse harmonie tussen deze twee groepen door de invoering van een nieuwe wet, de Drig Lam Namza. Deze wet, opgesteld door de Drukpa's, verbood elke uiting van cultuur, taal, religie en klederdracht in het koninkrijk die niet met die van de Drukpa's overeenkwam. De Lhotshampa's kwamen tegen deze wet in opstand en organiseerden demonstraties waarin zij om erkenning vroegen van hun recht op eigen cultuur en democratie. Deze acties werden door de overheid als ondermijnend voor de staatsveiligheid beschouwd.

De vraag om democratie en mensenrechten door de Lhotshampa's werd door het Bhutanese leger beantwoord met een beleid van intimidatie, willekeurige arrestaties, martelingen, verkrachtingen, vernieling van huizen, plunderingen, het innemen van paspoorten en uiteindelijk de uitzetting van een deel van de Lhotshampa's uit Bhutan. Sinds 1988 leven zo'n 100.000 Bhutanese vluchtelingen, dat wil zeggen, een zesde deel van de totale Bhutanese bevolking, in zeven verschillende vluchtelingenkampen in Zuidoost-Nepal, onder toezicht van de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). Bhutan heeft hiermee in de wereld het hoogste percentage van zijn bevolking als vluchteling in het buitenland wonen. Het overleg tussen de Nepalese overheden en de Bhutanese overheden zit muurvast. De toekomst voor de vluchtelingen is hiermee onzeker, temeer daar de vluchtelingen graag terug willen en Nepal hen niet als inwoners accepteert. De verwachting is dat hulporganisaties hun bijdragen zullen afbouwen.

U kunt bij Stichting Vajra uitgebreidere informatie aanvragen over de situatie van de Bhutanese vluchtelingen in Nepal in de vorm van het rapport One Nation, One People.

 


 

5 Zonneovens

Brandhout is een belangrijke energiebron in Nepal. De energiebehoefte, groeiend als gevolg van een sterk toenemende populatie, heeft geresulteerd in een aanslag op de bestaande bebossing. Aangezien het bosareaal in Nepal snel terugloopt, moet er naar alternatieve bronnen van energie worden gezocht. Zonne-energie is een van de alternatieve en waardevolle vormen van energie. Deze energiebron kan worden ontsloten door middel van verschillende technologieën die praktisch, goedkoop en niet vervuilend zijn en kan worden toegepast bij onder meer het koken van voedsel en het zuiveren van water. Zonne-energie kan zo het gebruik van brandhout terugdringen.

Gelet op het aantal zonnige dagen in Nepal per jaar biedt zonne-energie goede vooruitzichten. Overvloedig en gratis gebruik van de zon door middel van zonneovens kan een economisch aantrekkelijke optie zijn voor gezinnen met een laag of gemiddeld inkomen. Er zijn verschillende redenen die pleiten voor het gebruik van zonne-energie:

  • het sparen van bomen en grond;
  • het terugdringen van landslides;
  • het zuiveren van water;
  • kunnen koken wanneer andere energiebronnen niet aanwezig zijn;
  • besparen van werk, tijd en geld;
  • schonere lucht en minder long- en oogziektes;
  • bijdrage aan de beperking van het broeikaseffect.

Bij het project in de vluchtelingenkampen wordt gebruikgemaakt van zonneovens als een goedkope techniek voor voedselbereiding. Er zijn verschillende typen zonneovens, waaronder de box cooker, de parabolic cooker, de basket cooker en de panel cooker. De werking van de verschillende ovens is gebaseerd op reflectie en absorptie van zonnestraling en van isolatie en/of concentratie.

De box cooker is een doos met een dubbele wand; tussen beide wanden is isolatiemateriaal aangebracht. De binnenkant van de doos is zwart, waardoor het zonlicht goed wordt geabsorbeerd. In de opstaande deksel van de doos zit een spiegel die het zonlicht maximaal de doos in reflecteert. Door het gebruik van zwarte pannen in de doos en afdekking van de cooker met een glazen plaat loopt de temperatuur erin zo hoog op, dat het voedsel wordt klaargestoomd. In twee uur tijd is een maaltijd in twee potten klaar. Binnen deze twee uur moet de oven af en toe naar de zon worden gedraaid, opdat een maximale hoeveelheid zonlicht in de doos komt. De parabolic cooker heeft de vorm van een satellietontvanger. De zwarte pan hangt in het midden, waar alle opgevangen zonnestralen worden geconcentreerd. De temperatuur kan hierbij tot meer dan 200ºC oplopen.

 


 

6 Betrokken organisaties

Toen de Bhutanese vluchtelingen juist in Nepal waren gekomen, vestigden zij zich zonder de medewerking van enige organisatie in de plaats Jhapa. Aangezien de vluchtelingenstroom bleef toenemen en de erbarmelijke omstandigheden van de vluchtelingen aanhielden, zijn de Verenigde Naties zich na verloop van tijd met de kwestie gaan bezighouden. De United Nations High Commissioner for Refugees heeft in samenwerking met de Nepalese overheid en verschillende non-governmental organizations (NGO's) zeven goed georganiseerde vluchtelingen-kampen ingericht. Reeds jarenlang bevinden de vluchtelingen zich in deze kampen onder toezicht van de UNHCR en de Nepalese overheid. Wil een organisatie een project in de vluchtelingenkampen starten, dan moet zowel de Nepalese overheid als de UNHCR toestemming verlenen om er te werken. In het kader van mijn project heb ik samengewerkt met de navolgende organisaties om het zonneovenproject in de vluchtelingenkampen van de grond te krijgen.

Centre for Rural Technology
Het Centre for Rural Technology (CRT) in Kathmandu is in 1989 opgericht als een autonome, professionele ontwikkelings-organisatie. CRT stelt zich tot doel nieuwe technieken ten dienste te stellen van de rurale bevolking, opdat zij meer controle hebben over hun eigen leven, wat zo tevens aan een blijvende ontwikkeling van hun eigen leefgemeenschappen moet bijdragen. CRT hanteert als grondgedachte het idee dat technologie cruciaal is voor de bevordering van het ontwikkelingsproces en dat technologie daarom moet worden toegepast en bevorderd.

Maarten Olthof van Stichting Vajra onderhoudt al lange tijd intensief contact met de CRT, in het bijzonder met betrekking tot het gebruik van zonneovens. CRT is vanaf het begin betrokken geweest bij het project in de Bhutanese vluchtelingenkampen. Door bemiddeling van Stichting Vajra bij de Rotary Club in Cuijck heeft CRT de bovendien beschikking over financiële middelen gekregen voor de aanstelling van een ingenieur die zich geheel op de verbetering van de zonne-energietechnologie kan richten. Deze ingenieur brengt veel tijd in de vluchtelingenkampen door en werkt er aan het zonneovenproject.

Nepalese overheid
De Refugee Co-ordination Unit (RCU) is verantwoordelijk voor alle zaken rondom de Bhutanese vluchtelingen, zoals de samenwerking tussen de verschillende organisaties, de administratie, de veiligheid, de projecten en de toegang tot de kampen. Deze instelling is hierdoor belangrijk voor elke organisatie die een project in de kampen wil starten. Zonder de toestemming van RCU is het onmogelijk om in de kampen te werken.

United Nations High Commissioner for Refugees
Voor het starten van een project zijn nog meer toestemmingen nodig, zoals die van de United Nations High Commissioner for Refugees. Met het hoofdkantoor van UNHCR in Kathmandu heeft een ideële buitenlandse organisatie in de praktijk weinig te maken. De toestemming wordt verstrekt in het kantoor in Bhadrapur, dat zich geheel bezighoudt met de problematiek rondom de Bhutanese vluchtelingen. In Damak is voorts bij de kampen een UNHCR-dependance.

Tot nu toe werden aan vluchtelingen zonneovens beschikbaar gesteld in ruil voor een kleine vergoeding. In de toekomst zullen vluchtelingen echter moeten gaan kiezen tussen het betalen van een geringe financiële vergoeding of een tegenprestatie in de vorm van arbeid, zoals het planten van bomen op aangewezen plaatsen. Dit idee van 'voor wat hoort wat' wordt verder uitgewerkt in overleg met UNHCR, dat het ten volle onderschrijft.

Lutheran World Federation (LWF)
LWF geeft assistentie aan vluchtelingen in alle kampen met betrekking tot watervoorzieningen, sanitaire voorzieningen, infrastructuur, constructie en onderhoud. Met LWF is door Stichting Vajra intensief samengewerkt bij het bouwen van een werkplaats voor de activiteiten rondom het zonneovenproject op het terrein van LWF. De organisatie heeft veel technische ervaring in huis.

Oxfam
Deze organisatie richt zich vooral op informele volwasseneneducatie. Het betreft hier met name het leren lezen en schrijven en lessen in de Bhutanese Dzongka-taal. In 1995 heeft Oxfam een pilot study uitgevoerd naar het gebruik van zonneovens in het vluchtelingenkamp Beldangi-II-Ext. Aangezien Oxfam zijn taken in de kampen aan het afbouwen was, is het bij deze pilot study gebleven, al waren de resultaten positief. Oxfam heeft Stichting Vajra wel assistentie verleend bij het opstarten van het project in Beldangi I. Met ingang van 1999 is Oxfam niet meer in de Bhutanese vluchtelingenkampen werkzaam.

Ik verwachtte tijdens mijn project veel te maken te krijgen met de organisaties Nepal Red Cross Society en het World Food Programme, maar dat was niet het geval. In de toekomst zou dit anders kunnen worden. Benadrukt moet worden dat alle organisaties erg behulpzaam zijn geweest en erg positief tegenover het project staan.

 


 

7 Het project

Plaats en tijd
De Bhutanese vluchtelingen bevinden zich in zeven verschillende vluchtelingenkampen in de districten Morang en Jhapa in Zuidoost-Nepal. In maart 1998 telden de kampen in totaal 94.162 vluchtelingen. Het zonneovenproject is gestart in het vluchtelingenkamp Beldangi-I. Het project behelsde tevens de reparatie van zonneovens in Beldangi-II-Ext. Alle andere activiteiten zijn beperkt gebleven tot Beldangi-I. Dit kamp huisvest meer dan 16.000 vluchtelingen en is daarmee een van de grootste kampen. Het is opgedeeld in zeven sectoren, van A tot en met G, die elk weer in drie, vier of vijf units ingedeeld zijn. Aangezien er beperkte hoeveelheden geld, tijd en mensen voor het project beschikbaar waren, zijn slechts enkele units voor de introductie van zonneovens geselecteerd.

Een van de eerste activiteiten was het bouwen van een werkplaats in Beldangi-I in samenwerking met LWF. Daar konden de verschillende activiteiten rondom het project worden geconcentreerd. De werkplaats wordt sindsdien gebruikt voor het geven van trainingen, het produceren van zonneovens en de opslag van materialen. Door deze activiteiten te concentreren, is het gemakkelijker werken in de kampen.

Het project in de kampen is in februari 1998 gestart. Toen eind juni de moesson doorbrak, werd het project afgerond. Na de moessonperiode in oktober is het opnieuw gestart. Van oktober tot en met december 1998 heeft Marjon Kuys, vrijwilligster van Stichting Vajra, verder aan het project gewerkt. Momenteel is Stichting Vajra in overleg met de Universiteit van Twente voor een duurzame samenwerking om studenten in het project te betrekken.

Producten en productie
In het kamp zijn de basket cooker, de box cooker en de parabolic cooker getest. Deze ovens verschillen in verschillende opzichten wezenlijk van elkaar:

  • De basket cooker werd getest, maar is wegens zijn geringe capaciteit en duurzaamheid niet geïntroduceerd. Positieve kanten aan deze oven zijn echter de lage kosten en het feit dat hij zeer gemakkelijk uit lokale materialen te fabriceren is. 
  • De parabolic cooker is daarentegen duurzaam en heeft een hoge capaciteit. Deze oven heeft echter het nadeel dat de reflectoren, die een belangrijk onderdeel van de oven vormen, uit Duitsland moeten worden geïmporteerd. De onderstellen van de parabolic cooker, waarop de reflectoren rusten, kunnen inmiddels in het kamp door de vluchtelingen zelf worden gemaakt. De prijs van deze oven is hoog, al kan hij door verscheidene gezinnen gezamenlijk worden gebruikt. Deze oven is na de introductie in de kampen zeer goed ontvangen. 
  • Een middenweg tussen de parabolic cooker en de basket cooker is de box cooker. Hiervan zijn er ruim 250 in Beldangi-I geïntroduceerd. Deze oven kan in het kamp worden gemaakt door timmerlieden die hiervoor een speciale opleiding hebben gekregen. De fabricage van de ovens in het kamp verschaft de vluchtelingen werk en drukt de prijs. Alle benodigde materialen voor de fabricatie van dit oventype kunnen uit het nabijgelegen plaatsje Damak worden betrokken. Deze oven is duurzaam en goedkoop en kan worden gebruikt door een gezin tot maximaal vijf personen. Inmiddels zijn elf timmerlieden opgeleid voor het fabriceren van deze box cookers. Hiervoor is een tiendaagse training gegeven door een Nepalese fabrikant van zonneovens. Deze training is gefinancierd door de LWF. 
  • De parabolic cooker kan gedeeltelijk door de vluchtelingen worden gefabriceerd. Hiervoor is, eveneens in samenwerking met de LWF, een training gegeven in het lassen van de onderdelen. De reflectoren moeten echter uit Duitsland worden geïmporteerd, aangezien zij zijn voorzien van een speciale coating die in Nepal niet kan worden aangebracht. De parabolic cooker heeft een hogere capaciteit dan de box cooker, waardoor hij sneller werkt. Dit maakt het voor de vluchtelingen aantrekkelijker om ze te gebruiken. Het nadeel van het delen met andere gezinnen weegt daartegen op.

Inmiddels zijn ook enkele vrouwen opgeleid voor het trainen van andere vrouwen in het gebruik van een zonneoven. Dit zal de duurzaamheid en zelfwerkzaamheid van het project bevorderen. Zij letten tevens op tijdige onderhoud van de zonneovens.

Promotie
Tijdens een eerste bezoek aan de kampen bleek dat bijna geen enkele vluchteling in Beldangi-I wist wat zonne-energie was. Een goede demonstratie en uitleg van deze technologie was daarom belangrijk. Door de verschillende types zonneoven in eerste instantie op het vrij toegankelijke terrein van Oxfam te testen, kregen geïnteresseerden de gelegenheid de zonneovens te bekijken en vragen te stellen over de werking ervan. In de eerste twee weken verspreidde het nieuws over de ovens zich snel in Beldangi-I. Hierdoor raakten veel vluchtelingen op de hoogte van het project. Door de mensen het gekookte voedsel te laten zien en proeven, werd de belangstelling voor het gebruik van de ovens en de verspreiding ervan in de kampen verder aangewakkerd.

In workshops over het gebruik van zonneovens is aan een geselecteerde groep vrouwen uitgelegd hoe de oven moet worden gebruikt en wat de voordelen ervan zijn. Hierbij werd niet alleen ingegaan op de persoonlijke voordelen, maar ook werden bredere aspecten genoemd, zoals de terugdringing van de ontbossing. De deelneemsters aan een workshop werden van een oven voorzien. Hierdoor konden zij thuis ervaren hoe gemakkelijk hanteerbaar de oven is en dat regelmatig gebruik ervan op termijn tot een besparing in de kosten van kerosine en brandhout leidt.

In de eerste week na de ontvangst van de oven bezocht men de vrouwen regelmatig om hun vragen te beantwoorden en eventuele problemen op te lossen. Een groepsevaluatie vormde het einde van de specifieke training, waarna zij in staat waren de oven zonder problemen voor eigen gebruik te hanteren.

Vanaf de eerste training is de vraag naar ovens hoger geweest dan het aanbod. Veel vrouwen deelden een oven dan ook met geïnteresseerde buren of vrienden. Bij de distributie van de ovens zijn de volgende selectiecriteria in acht genomen:

  • Gekozen wordt voor vrouwen die in sector A wonen, niet te ver van de werkplaats. 
  • Wanneer zij niet in sector A wonen, komen ze enkel in aanmerking als er sprake is van meerdere gebruikers die bij elkaar wonen.
  • Men moet zelf gemotiveerd zijn voor het gebruik van de oven.
  • Verschillende kasten moeten zo gelijk mogelijk in de trainingen worden opgenomen.

Bij de vraag naar box cookers hebben kleine gezinnen voorrang op grote gezinnen.
Zodra grotere aantallen ovens beschikbaar kwamen, werd het eerste criterium ondergeschikt aan het tweede criterium. De tweede eis is streng gehanteerd omdat distributie van ovens aan buurtbewoners de kans verkleint dat de ovens snel defect raken. De verantwoordelijkheid over de ovens wordt zo gedeeld en ze worden beter in het oog gehouden. Kinderen gaan minder snel met de ovens spelen, waardoor het risico van breuk van de spiegel of het dekglas vermindert. Op de wachtlijsten voor ovens staan inmiddels vele honderden gezinnen.

 


 

8 Financiën

Het project is gestart door Stichting Vajra in samenwerking met het Centre for Rural Technology (CRT) te Kathmandu, waarbij de Stichting Vajra het benodigde kapitaal verwierf. Het jaar 1997 is dan ook besteed aan fondsenwerving in Nederland voor inzameling van de benodigde gelden. Hierbij zijn twee begrotingen gemaakt: een voor de individuele kosten en een voor de project-kosten. Hierdoor was het de subsidiënten duidelijk welke kosten zij financierden. Alle potentiële subsidiënten hebben ten minste een projectplan, begrotingen, aanbevelingsbrieven en een curriculum vitae ontvangen. Het benodigde bedrag is bijeengebracht door een aantal van de in het voorwoord genoemde organisaties en door particulieren.

Inmiddels hebben Stichting Overal, Stichting PAN en Stichting Doelwijk een substantiële financiële bijdrage geleverd voor een follow-up van het project. Stichting Vluchteling heeft voor de tweede maal een grote bijdrage geleverd.

De kosten van een box cooker bedraagt circa Ÿ 55,-, die van een parabolic cooker ligt driemaal zo hoog. Daar tegenover staat dat hij doorverscheidene en ook grotere gezinnen kan worden gebruikt. Met de parabolic cooker moet meer ervaring worden opgedaan.

De Bhutanese vluchtelingen mogen officieel niet in Nepal werken. Werken zij in de kampen binnen een programma van een van de NGO's, dan ontvangen zij geen loon, maar een zogeheten incentive. De hoogte van deze incentives wordt bepaald door de UNHCR en is gering. Dit heeft te maken met het feit dat alle vluchtelingen in hun behoeften worden voorzien door de UN.

Ondanks het feit dat de vluchtelingen slechts over weinig geld beschikken, betaalden zij toch mee aan de kosten van de oven. Hun bijdrage is het equivalent in roepies van ongeveer vijf gulden. De bijdrage van de vluchtelingen gaat in een fonds voor reparaties.

 


 

9 Samenvatting

Sinds januari 1997 is Stichting Vajra actief werkzaam in het zonneovenproject in de Bhutanese vluchtelingenkampen in Nepal. Het eerste jaar is vooral gebruikt voor werving van de benodigde financiële middelen, die werd verkregen door subsidies van diverse fondsen en bijdragen van particulieren.

Vanaf februari 1998 is Stichting Vajra actief geworden in de vluchtelingenkampen zelf. In samen-werking met onder meer UNHCR, LWF en Oxfam is het zonneovenproject in Beldangi-I opgezet. In dit kamp is een werkplaats annex trainingcentrum gebouwd, waar alle activiteiten rondom zonne-energie plaatsvinden. Daarbij betreft het bijvoorbeeld de fabricage van ovens, de opleiding van vrouwen in het gebruik van de ovens en trainingen van toekomstige trainers. Verder worden hier alle materialen en ovens opgeslagen.

Verschillende oventypes zijn in het kamp getest. De vluchtelingen kenden het fenomeen 'zonne-energie' niet, maar raakten snel enthousiast over deze technologie. In Beldangi-I zijn de box cooker en de parabolic cooker geïntroduceerd. Voordelen van de parabolic cooker zijn de hogere capaciteit en dus de snellere werking. Dit maakt het voor de vluchtelingen aantrekkelijker om ze te gebruiken, zelfs als ze het apparaat met andere gezinnen moeten delen. Nadeel van de parabolic cooker is dat de reflectoren uit Duitsland moeten worden geïmporteerd en dat de prijs hoger ligt. De prijs van een box cooker bedraagt circa Ÿ 55,-, die van een parabolic cooker het drievoudige.

Met de parabolic cooker moet nog meer ervaring worden opgedaan. De geleverde ovens worden goed gebruikt en gezinnen geven aan dat ze inderdaad hout dan wel kerosine besparen. Er is inmiddels een grote wachtlijst voor zonneovens.

Er zijn in samenwerking met de LWF een aantal trainingen gegeven aan timmerlieden en lassers. Zij zijn nu zelfstandig in staat box cookers te fabriceren en parabolic cookers in elkaar te lassen. Hiermee heeft een groep vluchtelingen tevens een specialisme geleerd, een niet onbelangrijke bijkomstigheid van het project.

Ook is er inmiddels een groep vrouwen getraind in het opleiden van andere vrouwen in het gebruik van een zonneoven. Zij zien ook toe op tijdig onderhoud van de ovens. Dit zal de duurzaamheid en zelfwerkzaamheid van het project ten goede komen.

 


 

10 Conclusie

De vluchtelingen hebben positief gereageerd op de introductie van de zonneovens. Stichting Vajra blijft dan ook zeker werkzaam in de kampen, in de vorm van de inzet van de ingenieur van het CRT en van Nederlandse vrijwilligers en studenten. In de nabije toekomst hoopt de Stichting Vajra het zonneovenproject met een boomplant-project te combineren.

Een eerste verkennend contact met Nepalese instanties en hulporganisaties heeft tot positieve reacties geleid. Vluchtelingen zouden een zonneoven kunnen verdienen door mee te werken aan het planten van bomen en het onderhouden van het perceel. Hierdoor snijdt het mes aan twee kanten: het gebruik van de zonneoven spaart bomen en de vluchtelingen planten er nog eens extra bomen bij.